Kledingstukken

Het voornaamste vlasproduct is linnen. Deze sterke, natuurlijke vezel is ideaal voor het spinnen en weven en daarmee het vervaardigen van kleding en huishoudelijk textiel. Zowel mannen als vrouwen dragen knielange linnen hemden. Op het platteland is dit nog tot in de 20e eeuw het geval.

Mannenhemd

Van het linnen mannenhemd is slechts het halsboord, waarin gouden knopen worden gedragen, zichtbaar. Het boord is vaak versierd met wit op wit borduurwerk en versterkt met zogenaamde muizentandjes. Bij het aankleden wordt de achterslip van het hemd tussen de benen door naar voren geslagen. Deze dient als onderbroek.
Detail van een mannenhemd met geborduurd halsboord en keelknopen (linnen, kloskant, zijde, goud) 1775-1800 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Museum; foto: Ivo Wennekes)
Detail van een mannenhemd met geborduurd halsboord en keelknopen (linnen, kloskant, zijde, goud) 1775-1800 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Museum; foto: Ivo Wennekes)
Het halssplit is versierd met een strookje Vlaamse kloskant, vaak met motieven van zwanen of rozen. Onderaan dit split zijn vaak een jaartal, de initialen van de drager en het aantal stuks hemden dat de eigenaar bezit in kruissteek aangebracht. De initialen en aantallen zijn handig omdat na het wassen het hemd op een bleekveld wordt gedroogd tussen de kledingstukken van de andere dorpsgenoten.

 

Detail mannenhemd met geborduurd halsboord (linnen, kloskant, zijde) 1775-1800 (Zeeuws Museum)
Detail mannenhemd met geborduurd halsboord (linnen, kloskant, zijde) 1775-1800 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Museum; foto: Ivo Wennekes)
Op het bleekveld in ‘s-Heer Arendskerke. Prentbriefkaart van omstreeks 1910 (ZB/Beeldbank Zeeland)
Op het bleekveld in ‘s-Heer Arendskerke. Prentbriefkaart van omstreeks 1910 (ZB/Beeldbank Zeeland)
Linnen is van nature grauw van kleur. Door de stof in de (maartse) zon te bleken, wordt het mooi wit. Sommige boerderijen beschikken over een eigen bleekveld. Dit groene grasveld, de bleek, moet altijd schoon zijn omdat in het prille voorjaar de hele inhoud van het kabinet wordt gewassen en gebleekt.
Landarbeiders plukken vlas, de grondstof voor de hemden die ze dragen. Foto van omstreeks 1920 (ZB/Beeldbank Zeeland; collectie Terwoert)
Landarbeiders plukken vlas, de grondstof voor de hemden die ze dragen. Foto van omstreeks 1920 (ZB/Beeldbank Zeeland; collectie Terwoert)

Vrouwenhemd

Kenmerkend voor het vrouwenhemd is het gerende model. Rug- en voorzijde zijn gemaakt uit een rechte baan linnen zonder schoudernaad. De baan is exact de weefbreedte van de stof. Slechts een kleine halve cirkel voor de nek is eruit geknipt. Aan beide zijden zijn grote driehoekige stukken stof genaaid. De rechte mouwen zijn ingezet met een okselklink. Dit is een ruitvormig lapje dat ruimte creëert onder de oksel. De lengte van de mouwen is afgestemd op de lengte van het bovenjak.
Vrouwenhemd met geborduurd halsboord (linnen, zijde) 1775-1800 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Genootschap; foto: Ivo Wennekes)
Vrouwenhemd met geborduurd halsboord (linnen, zijde) 1775-1800 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Genootschap; foto: Ivo Wennekes)
Aan weerszijden van het halssplit zijn vaak fraaie, vierkante rode borduursels te zien. Iedere vrouw maakt haar persoonlijke borduurpatroon. Het uiteinde van de halssplit is versterkt met een trensje of een gehaakt stukje om inscheuren te voorkomen. Het in elkaar naaien van het hemd gebeurt door het gebruik van een heel klein rolzoompje of met een 'ik-en-jij'-steek. Deze slingersteek wordt gebruikt als de stof tegen elkaar genaaid wordt om zo het hoogste rendement uit de stof te halen. Alles wordt maximaal gebruikt, niets gaat nodeloos verloren.
Vrouwenhemd (linnen) Walcheren, 1775-1800, collier met slot (bloedkoraal, goud) Cadzand, 1853-1906 (Zeeuws Museum)
Vrouwenhemd (linnen) Walcheren, 1775-1800, collier met slot (bloedkoraal, goud) Cadzand, 1853-1906 (Zeeuws Museum; collectie Zeeuws Genootschap / collectie Zeeuws Museum; foto: Anda van Riet & Karina Leijnse)
Schets van het 'patroon' voor een vrouwenhemd (Zeeuws Museum)
Schets van het 'patroon' voor een vrouwenhemd (Zeeuws Museum)


Creative Commons Licentie